Sapiens - lược sử loài người

“Con người xuất hiện từ bao giờ?”. Đó là một câu hỏi xuyên suốt trong hàng nghìn năm hình thành và phát triển của con người. Từ khi bắt đầu có ý thức, loài người đã tìm cách để lý giải cho sự tồn tại của bản thân. Dưới các góc nhìn khác nhau lại có những cách lý giải khác nhau. Trong văn học dân gian nó được giải thích dưới dạng những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết, dưới góc nhìn của tôn giáo và tín ngưỡng, bằng nhiều hình thức khác nhau đều cho rằng đó là sự sáng tạo của thượng đế. Tuy nhiên phải đến giữa những năm của thế kỉ XVIII vấn đề này mới được đặt ra trên nền tảng của khoa học.

Vào năm 1871, sau khi công trình của Dacuyn được công bố, nguồn gốc động vật của loài người mới được chứng minh bằng những bằng chứng khoa học. Việc phát hiện những di cốt hoá thạch của loài vượn cổ, người vượn trung gian, khôi phục những mắt xích của việc tiến hoá từ vượn thành người đã cho thấy được cái nhìn công tâm và khoa học nhất về quá trình hình thành và tiến hoá hàng triệu năm của con người. Dựa trên thuyết tiến hoá của Dacuyn, đã có rất nhiều cuốn sách ra đời cho ta những cái nhìn trực quan và toàn diện về cuộc sống của con người từ thời sơ khai đến hiện đại, phải kể đến như “loài tinh tinh thứ ba - sự tiến hoá và tương lai của loài người”, “thế giới một thoáng này” của David Christian hay “Sapiens: lược sử loài người” của Israel Yuval Noah Harari. Nhà sử học Israel Yuval Noah Harari tập hợp những hiểu biết sâu sắc về khoa học và nhân văn để giải đáp sự tò mò về ý nghĩa của việc trở thành con người từ gốc rễ tiến hoá của nó đến thời kì của chủ nghĩa tư bản, thời kì của cách mạng khoa học và công nghệ.

Trong cuốn sách “Sapiens: lược sử loài người”, lịch sử loài người đã được định hình bởi ba cuộc cách mạng lớn. Thứ nhất, đó là cuộc Cách mạng Nhận thức, đã xảy ra hơn 70.000 năm trước. Cuộc cách mạng nhận thức cho phép con người duy trì ý chí tự do trong khi tạo ra các hệ thống chung, chẳng hạn như tiền, chỉ cần niềm tin để có thể thành hiện thực. Khi cuộc Cách mạng Nhận thức xảy ra, sapiens có thể tưởng tượng và mô tả những thứ không tồn tại trong thế giới thực. Cuối cùng, Cách mạng Khoa học đã mang lại thời kỳ con người chuyển đổi sang cách tiếp cận khoa học và thực tế đối với cuộc sống.

Theo nhà sử học, thời kỳ này bắt đầu từ 500 năm trước và nó không ngừng được cải thiện. Những cuộc cách mạng này là bằng chứng cho thấy con người đã có thể hình thành những ý tưởng mà không một dạng sống nào khác có thể làm được, chẳng hạn như chính trị, tôn giáo và chủ nghĩa tư bản. So với những “anh em cùng loài”, "sapiens" đại diện cho loài người duy nhất còn sót lại. Cách đây rất lâu, chính xác hơn là 100.000 năm trước, có ít nhất sáu loài người sinh sống trên trái đất. Ngày nay chỉ có một - chúng ta, Homo Sapiens. Homo Sapiens thống trị thế giới bởi vì nó là động vật duy nhất có thể tin vào những thứ hoàn toàn tồn tại trong trí tưởng tượng của chính nó, chẳng hạn như thần thánh, nhà nước, tiền bạc và nhân quyền. Hầu hết mọi người đều cho rằng chúng ta luôn là người chịu trách nhiệm chính. Đương nhiên, chúng ta cảm thấy có quyền hưởng mọi thứ nhờ kiến ​​thức và trí thông minh vượt trội của chúng ta khi so sánh với động vật. Tuy nhiên, nhà sử học Yuval Noah Harari thông quá cuốn sách muốn nhắc nhở chúng ta rằng: rất lâu trước khi chúng ta xây dựng các kim tự tháp, viết các bản giao hưởng hoặc đi bộ trên mặt trăng, Home Sapiens không có gì đặc biệt.

Các loài người khác cũng có bộ não lớn và khả năng trí tuệ nhất định, nhưng Người Homo Sapiens đã thành công do khả năng hợp tác trên quy mô lớn. Con người đã học được cách tổ chức xây dựng nên “xã hội” của riêng mình như quốc gia, công ty và tôn giáo. Ngoài khoa học và khả năng trí tuệ, chủ nghĩa tư bản chắc chắn là một lực lượng khác mà con người đồng nhất. Tác giả cho rằng chủ nghĩa tư bản khác với chủ nghĩa giàu có. Chủ nghĩa tư bản là khi bạn kiếm tiền từ một hoạt động mạo hiểm và tái đầu tư vào sản xuất bằng cách mở thêm nhà máy, thuê thêm lao động, đầu tư,... Tác giả cũng đi sâu vào thảo luận về mối quan hệ khét tiếng giữa tiền bạc và hạnh phúc. Harari đưa ra nghiên cứu được ghi chép đầy đủ cho thấy rằng hạnh phúc của một người không liên quan nhiều đến hoàn cảnh vật chất. Nhưng có một bí quyết rằng: tiền chắc chắn có thể tạo ra sự khác biệt đối với hạnh phúc của một người, nhưng chỉ khi nó đưa chúng ta thoát khỏi nghèo đói.

Hơn thế nữa, tác giả cũng chứng minh rằng tiền ít hoặc không ảnh hưởng tới hạnh phúc của một người nào đó và có nhiều tiền hơn sau một thời điểm nhất định không có nghĩa lý gì. Tiền bạc không mang lại hạnh phúc nhưng nó có thể khiến những vấn đề khiến bạn không hạnh phúc biến mất. Hạnh phúc là một chủ đề dai dẳng trong cuốn sách "Sapiens". Và điều đó là tự nhiên khi nó là một cuốn sách về con người và con người bị ám ảnh bởi ý tưởng về hạnh phúc. Harari gợi ý trong cuốn sách của mình rằng: “cuộc sống của những người sapiens ngày nay có thể tồi tệ hơn cuộc sống mà con người sống cách đây 15.000 năm”. Tuy nhiên, lập luận này có vẻ vô lý khi xét đến sự thoải mái, khả năng công nghệ, khám phá y học mà chúng ta có thể tận hưởng trong thời hiện tại. Chính những sự tiện nghi này đang tạo điều kiện cho một cuộc sống dễ dàng và hạnh phúc hơn.

Phần cuối của cuốn sách, tác giả Israel Yuval Noah Harari đã đặt ra những câu hỏi liên quan đến vận mệnh và tương lai của loài người chúng ta. Một trong những câu hỏi đó là: chương tiếp theo cho sapiens, cho con người chúng ta là gì? Đây là câu hỏi rất khó để trả lời vì không ai có thể nói trước được tương lai hay vận mệnh của thế giới. Nhưng theo một quỹ đạo nào đó của con người thì có thể đoán trước được một phần trong tương lai của Sapiens. Con người là kết quả tuyệt vời của một quá trình tiến hoá hàng triệu năm, chính sự phức tạp của chúng ta là điều khiến chúng ta trở nên đặc biệt và chúng ta nên tự hào về điều đó. “Sapiens: lược sử loài người’ cung cấp cho chúng ta góc nhìn đúng đắn, quan điểm tuyệt vời để hướng dẫn và giải thích những gì chúng ta cần làm và cách chúng ta hành động. Táo bạo, rộng khắp và khiêu khích, sapiens thách thức mọi thứ mà chúng ta nghĩ rằng chúng ta đã biết về con người: suy nghĩ, hành động, thách thức và thành tích, quá khứ và quan trọng nhất là tương lai của chúng ta.

Tranh vẽ của tác giả Nguyễn Trung Thành, sinh viên K20 đến từ Khoa Khoa học Ứng dụng.

Sapiens - lược sử loài người

Bình luận của bạn
*
*
*
*
 Captcha

Logo Bottom

Địa chỉ: 268 Lý Thường Kiệt, P.14, Q.10, TP.HCM           Tel: 38647256 ext. 5419, 5420           Email: thuvien@hcmut.edu.vn

Thiết kế website Webso.vn